Direct naar navigatie

Gezag en politiek

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 8000 v. Chr. - heden, Thema's: Gezag en politiek

Zet een groep mensen bij elkaar en één persoon neemt de leiding. Blijkbaar vinden we een hiërarchische structuur fijn. Vlaardingers vormen daarop geen uitzondering.

Geen hiërarchie

De jager-verzamelaars, die ook de donk in Vlaardingen aandeden, leefden in kleine groepen van hooguit een paar families. Echte hiërarchie was er niet. Waarschijnlijk had wel iemand de leiding, en hadden de oude wijze mannen en vrouwen ook veel invloed op de groep. Maar iedereen moest wel goed met elkaar opschieten, anders lukte het niet om samen rond te trekken en te jagen en verzamelen.

Familiehoofd

Later als de eerste boeren zich vestigen op de oeverwal, zal het familiehoofd een belangrijke rol hebben gespeeld om de boerderij op te bouwen. Omdat er meer dan één familie een plekje op de oeverwal wilde wonen, en iedereen natuurlijk het beste plekje voor zichzelf wil, zullen er best wel eens geschillen geweest zijn. Waarschijnlijk hadden sommige families meer macht en invloed dan andere en maakte de mensen duidelijk onderscheid tussen belangrijke en minder belangrijke families. Uiteraard kregen de belangrijke families de beste plek.

Stamhoofd

Weer later als er steeds meer boeren zich vestigen in de streek, zal er echt een hoofdman aangewezen worden om de boel te coördineren. Hij was dan de baas en bepaalde de regels. Als er meer van dat soort boerengemeenschappen ontstaan, wordt er een leider aangewezen die nog belangrijker is. Hij is de baas over veel families, de stam. Hij is het stamhoofd.

Romeinen

Als de Romeinen Nederland bezetten, bewonen verschillende stammen het land. Om de macht in handen te krijgen, zorgen de Romeinen dat de stamhoofden zich aan hen onderwerpen. Soms lukt dit als de Romeinen beloven dat ze de baas mogen blijven, maar sommige stamhoofden zijn koppig. De Romeinen voeren dan oorlog tegen het stamhoofd en de stam. Soms roeien de Romeinen een hele stam uit om de macht te krijgen in een gebied. Stammen die wel meewerken, krijgen vaak van de Romeinen dat overwonnen gebied onder hun beheer. Of de mensen die in Vlaardingen wonen zich zonder slag of stoot hebben overgegeven aan de Romeinen is niet duidelijk. Misschien heeft er wel een Romeins fort gestaan om het gebied onder controle te houden. Op de Peutingerkaart staat het fort Flenio aangegeven, de exacte plaats is echter moeilijk vast te stellen. En het fort is dan ook nog niet gevonden.

Graaf

In de Middeleeuwen is het gezag zoek. De Friezen zijn aanvankelijk de baas in Nederland en ook in Vlaardingen, maar de Franken azen ook op dit gebied. Hoewel de Frankische koning Karel de Grote uiteindelijk het gebied verovert, lukt het de Franken niet om de Friezen echt te onderwerpen. De Friezen blijven opstandig. Daarbij blijkt het bestuur in het Rijk van de Franken ook niet stabiel. Telkens krijgt iemand anders de macht over het gebied. Uiteindelijk krijgt - meer dan twee eeuwen later - graaf Dirk II de macht in Vlaardingen. Hij sticht hier een hof, waar vanuit hij het land bestuurt.

Holland wordt zelfstandig

Omdat de graaf vaak in Vlaardingen is, wordt de nederzetting een belangrijke plaats. Ook de opvolgers van de graaf verblijven veel in het hof. Graaf Dirk III waant zich heer en meester over het gebied en heft tol, zonder dat hij toestemming heeft van de keizer. De keizer wil hem afstraffen, en de Slag bij Vlaardingen volgt. Wonder boven wonder, wint Dirk III en zijn macht wordt hierdoor alleen maar bevestigd. Het graafschap wordt steeds zelfstandiger. Dit graafschap noemt men later Holland.

Graaf Floris V geeft Vlaardingen stadsrechten
Stadsrechten

Vanwege een aantal grote overstromingen verplaatsen de graven hun hoofdkwartier naar andere steden. De graaf bestuurt het gebied rond Vlaardingen niet meer zelf, maar laat een baljuw en ambachtsheer het werk voor hem doen. In 1273 krijgt Vlaardingen officieel stadsrechten van Hollandse graaf Floris V.

Wapenschild van Van RuytenburchHeerlijkheden

Graafschap Holland was verdeeld in verschillende districten. Het district waarover een baljuw bewind voerde, bestond weer uit ambachten en steden waarover een heer het gezag had. De baljuw was in dienst van de graaf. Het huidige Vlaardingen ligt op het grondgebied van de stad Vlaardingen, en het platteland Vlaardingen-Ambacht, Babberspolder, Holy en Zouteveen. In de eerste gebieden werd het hoge en lage recht gesproken. Babberspolder, Holy en Zouteveen waren lage heerlijkheden, hier mocht de heer alleen het lage recht spreken. De baljuw van Delfland sprak hier het hoge recht. Het hoge recht werd gesproken wanneer er ernstige strafbare feiten waren begaan.

Stemrecht

Het stadsbestuur bestond uit een college van schepenen. Dit was een tamelijk besloten gezelschap die nauwelijks inzage gaf in bestuurlijke zaken. De schepenen en de heer van Vlaardingen lagen dikwijls met elkaar overhoop. Vaak trok de heer dan aan het langste eind. Toch waren de schepenen machtige lieden in de stad. Het volk had niets te vertellen. In 1795 werd de Bataafse Republiek uitgeroepen. Het volk moest meer macht krijgen. In 1824 werd in Vlaardingen een stedelijke raad aangesteld. De raadsleden werden door het volk gekozen. Iedereen die meer dan vijftig gulden aan belasting betaalde, had stemrecht. Nog geen vier procent van de bevolking kon zoveel belasting betalen! Geen wonder dat er alleen rijke mensen in de raad zaten.

Socialisten

In de 19e eeuw was de Industriële Revolutie in volle gang. Ook in Vlaardingen worden steeds meer fabrieken opgericht in Vlaardingen. Meer en meer arbeiders vestigen zich in het vissersstadje. Veel arbeiders zijn ontevreden over de omstandigheden waarin zij leven en werken. Zij verenigen zich en proberen in de politiek een socialistische beweging te weeg te brengen. Dit is echter moeizaam proces. Want hoewel de kiesdrempel in de jaren wordt verlaagd, is het stemrecht er altijd nog alleen voor de rijken. Het socialisme krijgt zo geen stem, de raad bestaat dan ook voornamelijk uit leden die stoelen op ofwel het liberale of wel het christelijke gedachten goed.

Verkiezingsposter PvdAStemrecht

Pas in 1917 werd het algemeen mannen kiesrecht ingevoerd, arm en rijk mag stemmen. Twee jaar later krijgen vrouwen stemrecht. De socialisten weten met twee zetels in de raad te komen. Toch blijven zij de kleinste partij, omdat veel arbeiders traditioneel stemmen op de christelijke partijen. In 1935 keert het tij voor de socialisten, zij krijgen dan de meeste zetels in de raad.

De politiek vandaag de dag

Na de Tweede Wereldoorlog lijkt in eerste instantie de verzuiling stand te houden. In de jaren ’60 onder invloed van de democratisering ontstaat een meer divers aanbod aan politieke partijen. Tegelijkertijd wordt de burger steeds mondiger. Lokale belangen komen terug in de partijprogramma’s. Tegenwoordig is er een breed scala aan politieke partijen actief in Vlaardingen.

 

Reacties