Direct naar navigatie

Cultuur en vermaak

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1000 - heden, Thema's: Cultuur en vermaak, Jeugd en onderwijs

Logisch, in barre tijden van hard en veel werken, armoede en afzien had men weinig oog en al helemáál geen tijd om zich ook maar met enige vorm van cultuur bezig te houden. Cultuur? De meesten hadden van dat woord zelfs nog nooit gehoord. Eeuwenlang was het voor menig inwoner van Vlaardingen simpelweg een kwestie van overleven…..

De Chr. Harmoniever.'Sursum Corda' treedt op in de muziektent op het Flardingaterrein in 't Hof (circa 1905)

Overstromingen, een grote stadsbrand, besmettelijke ziekten en oorlogen zaaiden dood en verderf en veroorzaakten tijden van afzien.

Ver- en geboden door kerk en stadsbestuur

Ook was er het geloof, dat een zeer dominante rol speelde. Het calvinisme, een stroming van het protestantse christendom met strenge ‘do’s and don’ts’, zorgde ervoor dat elke vorm van vermaak die ook maar enigszins neigde naar losbandigheid meteen de kop in werd gedrukt! Het stadsbestuur leidde dat alles in banen met allerlei geboden en verboden, zogenaamde keuren. Men nam geen halve maatregelen. In 1584 verbood het stadsbestuur ‘het knickeren, kooten ofte ander spel’ op het kerkhof, aan de Haven, in straten rondom de kerk en op zondag tijdens de kerkdienst. Ook een spelletje kaatseballen op de dag des Heren was er niet meer bij.

Het spelen van allerlei spelletjes is trouwens iets van alle tijden. Bij archeologische werkzaamheden tijdens de aanbouw van het stadhuis in 1954 trof men een houten speelgoedzwaardje aan uit de Middeleeuwen en op de plek van het vroegere Kolpabad een priksleetje dat gemaakt is van een onderkaak van een paard (datering 1250-1350). Tijdens opgravingen op de plaats van het huidige Ibishotel kwam zelfs een aantal aardewerken knikkers (12 v. Chr. – 450 ) tevoorschijn. Terug nu naar de rol van de kerk en de regels die het stadsbestuur afvaardigde. Het Meifeest, dat jaarlijks op 1 mei werd gevierd, werd in 1606 verboden. De vuren die daarbij ontstoken werden waren veel te gevaarlijk en het dansen rond de meiboom te werelds.

Dansen en zwemmen, 'ontuchtige wercken'

Dansen, een populair volksvermaak dat veelal in drankzalen of gewoon op straat plaatsvond,  werd overigens in 1620 door het stadsbestuur helemaal verboden. Dat dansen als een ordinair en ontuchtig vermaak werd gezien komt tot uiting in de volgende zinsneden; ‘het dansen, reyen ende dyergelijcke ontuchtige wercken’ zouden alleen maar aanleiding geven tot ‘ontstichtinge van vele eenvoudige luyden….’ Niets menselijks was echter ook de 17e–eeuwse Vlaardinger vreemd en dat maakte het nodig dat dit verbod in 1642 opnieuw moest worden afgekondigd!

Een andere bron van ergernis en aanstoot, zowel voor de kerk als voor het stadsbestuur, was het zwemmen van mannelijke stadgenoten in de haven, sloten en vaarten. Zowel schaamte als zwemkleding was bij de jongelieden niet tot nauwelijks aanwezig en dat leidde tot liederlijke taferelen van naakte, zonnende, ketende en luierende  kerels langs de water- en havenkant en op de zich aldaar bevindende schepen en bootjes. En dat liep in het jaar 1654  – hoe voorspelbaar-  uit in een algeheel zwemverbod.

'Beschaafd' vermaak

Het stadsbestuur  legde de Vlaardingse rederijkerskamer D’Akerboom daarentegen echter geen strobreed in de weg. Deze werd in 1514 opgericht en bestond uit een aantal ontwikkelde Vlaardingers die met elkaar dichtten, kluchten en zinnespelen schreven én…..veel, heel veel dronken! Dat bezorgde hen al gauw de bijnaam ‘kannekijkers’….

Waar iedereen aan meedeed waren de festiviteiten rondom koninklijke gebeurtenissen zoals geboorten, jubilea, kroningen etcetera. In 1597 al wordt de overwinning van prins Maurits en een verovering van de Franse koning voor die tijd uitbundig gevierd met vreugdevuren. Een riskante aangelegenheid, als je in aanmerking neemt dat de stad in 1574 veranderde in een inferno tijdens een enorme brand! Dit was de eerste officiële viering van een hele reeks die hierna volgde.

In de fotocollectie zijn foto’s uit de 19e en 20e eeuw te bewonderen van versierde straten en huizen met, netjes voor de gelegenheid aangeklede, poserende groepen Vlaardingers te zien die 100 jaar Onafhankelijkheid, de een of andere troonsbestijging of de geboorte van een prinsesje vieren.

Het volk krijgt kans zich te ontwikkelen

Vanaf het moment dat de Verlichting haar intrede deed, kwam er eindelijk ook meer aandacht voor de culturele vorming van het gewone volk. Men was erachter gekomen dat ieder mens immers gezegend was met een ‘gezond verstand’….! Men was echter van mening, dat aan dat verstand nog wel het een en ander gesleuteld moest worden, anders werd het alsnog niks met het plebs!

In de 19e eeuw speelde de Vlaardingse afdeling van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen een voortrekkersrol in het ontwikkelen van zaken waar ook het gewone volk van kon profiteren. Er werd een volksbibliotheek en een vakbibliotheek opgericht. In die tijd ontstond er blijkbaar ook behoefte aan nieuwsvoorziening. Daar werd vorm aan gegeven door middel van een krant. In 1804 werd de eerste Vlaardingsche Courant uitgebracht, met allerlei binnen- en buitenlands nieuws naast het Vlaardingse wel en wee.

In 1818 werd ten behoeve van culturele uitingen op allerlei gebied Zaal De Harmonie in het leven geroepen. Aangrenzend bevond zich een theetuin waarin diverse toneel-, muziek- en zangverenigingen zich in de daarop volgende jaren lieten portretteren door  ‘Photografen’ van ‘Photografische Ateliers’ als die van Ball, Dijkers, Muns, Niestadt en anderen.

Het aantal leesgezelschappen, toneelgroepen, muziekgezelschappen en zangverenigingen nam in aantal en verscheidenheid toe, zodat aan het begin van de 20e eeuw iedere Vlaardinger met of zonder kerkelijke en/of  politieke achtergrond zich wel in íets kon vinden. Het verenigingsleven vindt in die tijd gretig aftrek! Individuele lezers en leden van één van de vele leesgezelschappen konden terecht in een aantal huisbibliotheken (onder meer die van Boekhandel Den Draak en van de CJV ‘Liefde en Vrede’) en bij de twee (een christelijke en een openbare) bibliotheken. Ook luchtig vermaak, zoals bijvoorbeeld de poppenkastvoorstellingen van Ome Cor met ‘Tripje en Lizabertha', vond plaats in Zaal De Harmonie en grotere evenementen aanvankelijk op het Flardingaveld aan de Hofsingel en later op het feestterrein aan de Broekweg.

Het bestuur van de 'Vlaardingsche Toneelvereeniging Varia', opgericht in 1873. Deze foto dateert van 1908. Foto MunsEind jaren veertig van de vorige eeuw ontstond er behoefte aan een grotere zaal en dankzij subsidies van de BPM (Shell) en Caltex werd op 28  april 1952 met veel toeters en bellen de Stadsgehoorzaal geopend. Kleine dissonant was dat de Vlaardingse dominees de grote afwezigen waren; zij konden zich niet verenigen met het plan om op zondag films te gaan vertonen. Na ruim vijftig jaar trouwe dienst was de zaal in 2005 toe aan een ingrijpende renovatie en sinds 2007 neemt de Stadsgehoorzaal weer een belangrijke plaats in in het Vlaardingse uitgaansleven.

'Kicks voor niks'

Het water, dat in en om Vlaardingen rijkelijk aanwezig is,  vormde natuurlijk altijd al een grote bron van vermaak en dat helemaal voor nop; ’s zomers lekker zwemmen in de Maas, het Prikkegat, in de Koningin Wilhelminahaven, in het – tweedehands- drijvende zwembad dat daar geplaatst werd en later in het Kolpabad en tegenwoordig in De Kulk. Overigens, tot 1937 zwommen mannen en vrouwen absoluut gescheiden!  Een hengeltje uitwerpen deed men in de Vlaardingse Vaart, de vlieten en de vijvers in Het Hof en park ’t Nieuwland. In de vaak strenge winters waren schaatsen en (prik-)sleeën een populaire vrijetijdsbesteding voor jong en oud.

Culturele en maatschappelijke revolutie

Nadat in de jaren zestig een culturele en maatschappelijke ommezwaai plaatsvond, liep het verenigingsleven van lieverlee terug en werden er kunstenaars- en jongerensociëteiten en jongeren-aktiegroepen opgericht. Discotheken, dancings, café’s, bars en jongerencafé ’s werden hotspots voor de jeugd. Er kwam onder meer een Museum voor de Nederlandse Zeevisserij, het Deltahotel zag het levenslicht evenals de hotels Campanile en Ibis en naast de overbekende ‘Chinees’ deden Franse, Italiaanse, Griekse en Turkse invloeden  hun intrede in de Vlaardingse restaurantkeukens.

Reacties