Direct naar navigatie

Tijd van monniken en ridders 500-1000

Door: Vlaardings Archeologisch Kantoor, Periode: 500 - 999, Thema's: Oorlog, Geloof, Gezag en politiek

In de vroege middeleeuwen is Friesland veel groter dan nu. Vlaardingen hoort dan tot het land van de Friezen. Het christendom verspreidt zich over Europa en de monnik Willibrord wil de Friezen kerstenen. Ook in Vlaardingen heeft hij een kerkje. Rond dit kerkje groeit de nederzetting Vlaardingen. Het dorpje valt onder het bestuur van een graaf. In 985 laat graaf Dirk II hier een hof bouwen. Zo wordt Vlaardingen een belangrijke plaats in het graafschap.

Kerstening

Of Willibrord daadwerkelijk in Vlaardingen is geweest weten we niet. De missies van Willibrord om de Friezen te bekeren vallen samen met grote onlusten. De christelijke Franken en de heidense Friezen strijden om grondgebied. Willibrord zoekt natuurlijk steun bij de Franken, zij geven hem geschenken waarmee hij zijn missionariswerk kan bekostigen. Het bekeren van de Friezen is niet gemakkelijk. De Friezen denken dat hij een handlanger is van de Franken. De meeste Friezen blijven daarom heidenen. Toch lukt het Willibrord wel om de Friezen in dit gebied te bekeren. De bekeerde Friezen geven Willibrord ook geschenken. De Friese geestelijke, Heribald, schenkt hem in de 8e eeuw een houten kerkje in een gehucht in de streek Marsum. Later zou dit dorpje Vlaardingen genoemd worden. Misschien was het Heribald wel die het kerkje stichtte.

Kerkheuvel en Hoogstraat

Impressie van de kerkheuvel en de Hoogstraat rond het jaar 1000. Illustratie: Ulco GlimmerveenDe kleine nederzetting ontstaat op een oeverwal van de kreek de Vlaarding. De oeverwal ligt hoger dan het omringende moerasland. Toch is de oeverwal nog niet hoog genoeg om het kerkje en de huizen ook bij overstromingen droog te houden. De mensen hogen daarom de oeverwal op met aarde, maar ook met mest en afval. Zo ontstaan de Hoogstraat en de terp waarop nu de Grote Kerk staat.

Chaos en machtswisselingen

In het gebied waar de nederzetting ligt, wonen mensen die zich moeilijk laten besturen. Hoewel de Franken erin slagen de Friezen te onderwerpen, vinden zij het lastig om echt gezag over hen te krijgen. Dat ligt ook aan de Franken zelf. Zij splitsen het eens zo grote rijk van de Frankische koning Karel de Grote steeds weer verder op. De machthebbers die het land van de Friezen besturen, volgen elkaar in rap tempo op. Het is een tijd van oorlog, moord en verraad. Uiteindelijk krijgt graaf Dirk II het bestuur over de Friezen.

Feodale stelsel

Rond het jaar 1000 startte de exploitatie van de wilde gronden rond Vlaardingen. Illustratie: John Rabou Dirk II krijgt veel gebieden in het land van de Friezen in leen van de keizer van het Heilige Roomse Rijk, want zo heet het Oost-Frankische Rijk dan. Over deze gebieden voert hij gezag en de opbrengst van het land mag hij zelf houden. In ruil hiervoor moet hij de keizer steunen. Ook Vlaardingen behoort tot het gebied dat hij mag exploiteren.

De keizer geeft de graaf in 985 namelijk een wildernisregaal. Dat is een vergunning om het moerasland rond Vlaardingen te ontginnen. Om de ontginningen in goede banen te leiden sticht Dirk II in Vlaardingen een hof. Vanuit dit hof stuurt hij horigen aan wie hij stukken land verpacht. Zij bewerken voor de graaf het land.

Een opstand

De opvolger van Dirk II, graaf Arnulf, krijgt het echter aan de stok met de Friezen. Zij accepteren zijn gezag niet en een opstand volgt. In 993 probeert Arnulf de opstand neer te slaan. De overwinning is echter voor de Friezen en de graaf sneuvelt in de strijd. Zijn titel gaat over op zijn zoon Dirk III, maar die is dan nog te jong om de Friezen te besturen… Pas in 1005 lukt het hem met behulp van de keizer de Friezen te onderwerpen. Ook hij betrekt het grafelijk hof in Vlaardingen. De kleine nederzetting groeit onder zijn bewind uit tot de belangrijkste plaats in het graafschap.

Reacties