Direct naar navigatie

Wat skeletten vertellen

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1000 - 1499, Thema's: Dagelijks leven

In 2005 kopte de Spits 'Vlaardingers waren dik en gewelddadig'. Deze provocerende titel verwees gelukkig niet naar de huidige bewoners, maar naar mensen die hier 1.000 jaar geleden leefden. Het onderzoek van tientallen skeletten bood een interessante kijk op het leven van deze verre voorouders.

Graf van een middeleeuwse vrouw. Foto: Vlaardings Archeologisch Kantoor.Tijdens de opgraving op de locatie ‘Gat in de Markt’ borgen de archeologen 41 middeleeuwse graven. De doden waren allen tussen 1000 en 1050 begraven aan de rand van het toenmalige kerkhof bij de Grote Kerk. Fysisch antropoloog Mike Groen onderzocht het botmateriaal nadat Henk Robbers (†) alles eerst zorgvuldig had schoongemaakt, gesorteerd en beschreven. De eerste vaststelling die de specialist deed, was dat de botten na al die eeuwen nog in goede staat verkeerden.

Van elk skelet bepaalde de fysisch antropoloog het geslacht, de leeftijd en de lengte. Verder onderzocht hij de botten op sporen van ziekten en letsels.

De jeugd

Het graf van een kind. Foto: Vlaardings Archeologisch KantoorIn het onderzochte stukje van het grafveld bleken vooral kinderen bijgezet. Dat is niet zo vreemd. Vroeger gingen heel veel kinderen dood en zij werden vaak bijgezet aan de rand van een begraafplaats. Meer dan de helft van deze 26 kinderen was tussen één maand en vijf jaar oud. Het geslacht van een kind kan niet bepaald worden door botonderzoek. Een DNA-onderzoek maakte dit uiteindelijk wel mogelijk voor 3 meisjes en 6 jongens.

Deze putjes in de oogkas wijzen op ziekte. Foto: J. van den Berg.Als er vroeger zoveel kinderen stierven, moeten we dan denken aan situaties zoals in sommige derdewereldlanden? Nee, niet noodzakelijk. Deze Vlaardingse kinderen waren niet zwaar ondervoed en hadden niet massaal een chronisch vitaminetekort. Natuurlijk waren ze wel eens ziek. Eén meisje heeft bijvoorbeeld een hersenvliesontsteking als gevolg van tuberculose gehad. Sommige ziektes waren het gevolg van een tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Dit was bijvoorbeeld het geval bij drie kinderen met licht gekromde dijbeenderen. De oorzaak moet hier gezocht worden in een tekort aan vitamine D. Dit noemt men ook wel de Engelse Ziekte of rachitis.

De volwassenen

De verbening op deze wervel wijst erop dat deze persoon aan DISH leed. Foto: J. van den Berg.De specialist onderzocht ook zes vrouwen en negen mannen. De leeftijdsverwachting lag, zoals gebruikelijk in deze periode, veel lager dan tegenwoordig. Bij de vrouwen was dat gemiddeld 48,4 jaar, bij de mannen 46,4 jaar. De oudste individuen zijn een man en een vrouw die beiden tussen de 62 en de 70 jaar oud zijn geworden. De vrouwen waren gemiddeld 1,63 m en de mannen 1,75 m. Dat is niet erg lang vergeleken met ons, maar wel voor die tijd.

Deze verbening wijst op tussenwervelschijfdegeneratie. Foto: J. van den Berg. De grote lichaamslengte van de mannen wijst er op dat ze goed doorvoed waren. Sterker, heel wat individuen hadden last van een metabolische stoornis genaamd DISH. De oorzaak van DISH wordt gezocht in type II diabetes, overgewicht, een suiker- en zetmeelrijk dieet en/of het drinken van veel alcohol. Hoewel de volwassenen een goede tot zeer goede gezondheid hadden, leden ook zij aan verschillende ziekten, infecties, botontkalkingen en vitaminetekort. De gewrichtsslijtage bij de vrouwen was te wijten aan het verouderingsproces. De mannen belastten blijkbaar erg veel de nek- en schouderspieren.

Geweld of een ongeluk

Sporen van geweld op de schedel van een man. Foto: J. van den Berg.Zowel de kinderen als de volwassenen zijn tijdens hun leven gewond geraakt. Bij de vrouwen en kinderen zijn de breuken en beschadigingen aan het skelet ze te wijten aan overbelasting van de rug, valpartijen en andere ongelukken. Zes van de negen mannen hadden een gebroken neus, ribben of hadden een klap op hun hoofd gehad. Eén man had verschillende verwondingen aan zijn hoofd opgelopen en was met een scherp voorwerp in zijn bil gestoken. Deze letsels zijn echter het gevolg van ongelukken of in potentie niet dodelijk geweld. Het ging er dus in de 11e eeuw bij momenten ruig aan toe, maar er is geen concreet bewijs gevonden voor deelname aan de Slag bij Vlaardingen in 1018.

Een hechte gemeenschap?

Enkele van deze middeleeuwers waren mogelijke verwanten. Dit is af te leiden uit enkele weinig voorkomende afwijkingen in het skelet die erfelijk bepaald kunnen zijn. Het is echter opvallend dat deze Vlaardingers niet allemaal dezelfde schedelvorm hebben. Dit wijst er op dat de bevolking in de 11e eeuw heel divers was. Deze mensen waren dus niet alleen boeren uit de omgeving, maar kwamen uit verschillende streken.

Bron

W.J. Groen en T. de Ridder, 2007: VLAK-verslag 15.3. Gat in de Markt 01.101. Het menselijk botmateriaal uit de periode 1000-1050.

 

Reacties