Direct naar navigatie

De 'Galeiwerf' aan de Havenstraat

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1500 - 1599, Thema's: Gezag en politiek, Handel en industrie

In 1597 honoreerden de Staten van Holland het verzoek van de Vlaardingse baljuw Bartholomeus van Bueren om een galei te laten bouwen. Lees hier het verhaal over het slavenschip 'De Rode Galei' en over de plek waar dit bijzondere vaartuig het levenslicht zag!

Op deze kaart uit 1632 is, aangegeven door de rode pijl, de vermoedelijke locatie te zien van de voormalige Galeiwerf in de Havenstraat (KVL 439)De oudste galeiwerf van Nederland bevond zich hoogstwaarschijnlijk in de Vlaardingse Havenstraat.
Hier hebben Vlaardingse archeologen in 2002 de resten gevonden van een oude scheepswerf uit circa 1600. Vermoedelijk gaat het hier om de Galeiwerf waar in 1598, in opdracht van de Staten van Holland (na het eraan voorafgaande verzoek van Bartholomeus van Bueren) de Vlaardinger Dammes Leendertszn. Cleywerff (ca. 1560-1629) de allereerste galei van Nederland bouwde.

Resten van funderingen

De funderingen van de gebouwen bevinden zich zeer ondiep, soms op nog geen 30 cm diepte. Op een dergelijke diepte zijn ze vaak door sloopwerkzaamheden geheel verdwenen. Het is dan ook verrassend dat de funderingen nog zo gaaf aanwezig zijn.  De funderingen zijn afkomstig van vrij kleine bouwsels die voor opslag gediend zouden kunnen hebben. De aanwezigheid van kelders en waterputten doet echter vermoeden dat er in de kleine bouwsels gewoond werd. Gezien de geringe omvang is het denkbaar dat hier de knechten woonden die op de werf werkten. Aangezien de oudste resten teruggaan tot zeker het begin van de 17e eeuw, lijkt een identificatie met de Galeiwerf voor de hand te liggen.

'De Rode Galei'

Het galeischip moest dienen om de veiligheid in de Hollandse en Zeeuwse wateren te garanderen. Het schip bewoog zich voort op pure mankracht, op de kracht van de 144 sterke armen van 72 roeiende misdadigers die als slaven op het schip te werk waren gesteld. Deze slaven hebben een tijd lang hun verblijf gehad in een soort loods die in 1601 tegen de zuidkant van de Grote Kerk op de Markt was gebouwd. Wellicht zijn ze ook nog een tijd lang gehuisvest geweest in een van de bouwsels waarvan de resten op de werf zijn aangetroffen.

Bij gebrek aan een originele afbeelding van 'De Rode Galei' een tekening van een galeischip. De 'Rode Galei' had echter slechts 24 riemen Het patrouilleschip diende een omvang te hebben van 70 bij 16 voet (22 x 5 meter). Aan elke zijde waren 12 riemen aanwezig van 7 meter lengte. De 72 bandieten en criminelen gingen gekleed in een grauwe pij met een rood teruggeslagen kap. Dat bezorgde het schip de bijnaam 'Rode Galei' . De opdracht voor de bouw ging naar Dammes Leendertszn. die in 1598 een werf stichtte aan de Havenstraat. De bouw van het galeischip werd nog in datzelfde jaar voltooid. Wat was nu de exacte locatie van deze werf waar de eerste galei van Nederland werd gebouwd?

Havenstraat

Met deze vraag, hield men zich al in 1750 bezig. Men vermoedde toen dat er een inham of loods was waarin de galei geborgen werd. Op een niet al te betrouwbare kaart uit 1632, de kaart van Van Berckenrode, is er inderdaad aan de oostzijde van de Havenstraat een inham zichtbaar. Dit zou heel goed de plek van de werf hebben kunnen zijn, maar zeker is dit allerminst. Hoe deze werf er precies uitzag, is historisch eveneens onbekend, maar vermoedelijk stonden er diverse gebouwen waar voorraden hout, ijzer en ander scheepsmateriaal lagen opgeslagen en waar knechten werkten en sliepen. Nu er aan de Havenstraat funderingen van gebouwen zijn ontdekt die teruggaan tot het begin van de 17e eeuw, is het zeer aannemelijk dat deze resten met de Galeiwerf in verband gebracht kunnen worden.

Reacties