Direct naar navigatie

Highlight met humor: Belastingaangiftebiljet uit 1921

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1900 - 1949, Thema's: Dagelijks leven, Gezag en politiek

'Aangiftebiljet voor den Hoofdelijken omslag' klinkt niet echt spannend, maar schijn bedriegt. Dit archiefstuk zit al jaren bij de zogenaamde highlights. Dat zijn archiefstukken die zich op de een of andere manier onderscheiden van de andere. Zo hebben we het alleroudste, een charter uit 1276 van graaf Floris V; het allerkleinste, een minuscuul in leer gebonden boekje met de getekende en ingekleurde wapentjes van diverse steden; bebloede, door messteken doorkliefde stukken kleding, bewijsstukken van een moordaanslag en nog veel, heel veel meer...

STUK VAN HET JAAR 2018

Eens in de twee jaar organiseert het Regionaal Archief Tilburg samen met het Gemeentearchief Zaanstad, het Nationaal Archief e.a. de nationale verkiezing van het Stuk van het Jaar. Tientallen archieven gooien hun leukste, mooiste, meest bijzondere archiefstukken in de strijd. De online verkiezing loopt tijdens de hele Maand van de Geschiedenis in oktober en sluit aan bij het thema 'Opstand'. Eind oktober maakt de organisatie de winnaars bekend. Natuurlijk doen wij daar als Stadsarchief weer vol enthousiasme aan mee. Eerdere pogingen waren zeer succesvol, twee keer al - in 2013 en 2016 - heeft Vlaardingen de tweede prijs in de wacht gesleept! 

Het aspirant Stuk van het Jaar 2018 - Verwurging in Belastingland

 'Aangiftebiljet voor den Hoofdelijken omslag'

Het thema van de wedstrijd, 'Opstand', in gedachten houdend, hebben we een pracht van een archiefstuk uit het depot gehaald. Het is een nog net geen honderd jaar oud belastingaangiftebiljet.  Van het woord 'belasting' alleen al, wordt menigeen acuut chagrijnig. Dat belooft dus niet veel goeds, zou je zeggen. Klopt maar ten dele, lees maar. Dit 'Aangiftebiljet voor den Hoofdelijken omslag' (inkomstenbelasting) deed in 1921 de nekharen van een jonge vent, de toen 24-jarige Vlaardinger Leonardus P.G. van de Watering, rijzen. Na lang dralen, vulde de vrijgezelle Leo, rijksklerk 3e klasse bij het Departement van Financiën, eindelijk het aangiftebiljet in. Met gezonde tegenzin weliswaar.

Verwurging in Belastingland

Toen hij daarmee klaar was nam hij een potlood ter hand en tekende een stil, maar suggestief en niet mis te verstaan protest op de achterkant van het 'Aangiftebiljet voor den hoofdelijken omslag'. Daar, op een lege plek, tekende hij een belastingschuldige man (hijzelf...?) die gewurgd wordt met de 'hoofdelijke omslag'-doek van de Gemeente Vlaardingen. Eronder de opmerking van de toenmalige archivaris, M.C. Sigal: 'Dit aangifte-biljet voor den hoofdelijken omslag, belastingjaar 1920, werd mij heden door den controleur der gemeentelijke belastingen ter hand gesteld met de mededeeling, dat bovenstaande teekening door den aangever geteekend was. Vlaardingen, 5 April 1923, M.C. Sigal Jr.'

De tekening met daaronder het commentaar van Sigal

Hoofdelijke omslagbelasting

De hoofdelijke omslag was een belasting die van 1851 tot 1922 werd geheven op basis van het geschatte inkomen. De richtlijnen waarop men het inkomen schatte verschilden per gemeente. Zo kon het zijn dat in een gemeente het aantal dienstboden als indicator gebruikt werd, terwijl er in een naburige gemeente naar de inkomsten van vaste eigendommen werd gekeken. Met de hoofdelijke omslag, feitelijk een gemeentelijke belasting, werd het plaatselijk bestuur bekostigd.

Boegbeeld Sacha de Boer
Na coryfeeën als presentator Hans Goedkoop en schrijfsters Suzanna Jansen en Rosita Steenbeek heeft ‘Stuk van het Jaar’ ook dit jaar weer een bijzondere ambassadeur weten te strikken, namelijk Sacha de Boer.
Als fotografe heeft zij een scherp oog voor aansprekende beelden en als presentatrice van het Journaal heeft zij van menig opstand verslag gedaan. Zelf koos zij uit de inzendingen al een foto van Dolf Toussaint als haar Stuk van het Jaar. Een indringend beeld van een soldaat tijdens de Anjerrevolutie (1974) in Portugal, afkomstig uit het Nationaal Archief.

Sacha de Boer, boegbeeld van Stuk van het Jaar 2018 (foto Iris Planting)      Vindt u dit Vlaardingse archiefstuk de titel ‘Stuk van het Jaar 2018’ waard? Stem dan tot en met 24 oktober aanstaande via de website www.stukvanhetjaar.nl/vlaardingen

Bron: 'Aangiftebiljet voor den hoofdelijken omslag' - HS1350

Reacties